"Het geheim van Joanne Rowling is onthuld."
The Independent, 11 november 1997
Anne Johnstone
Het eerste boek van Joanne Rowling heeft haar met lichtsnelheid van het leven van een worstelende alleenstaande moeder naar het leven van een prijswinnende kinderboekenschrijfster gedreven. Ze vertelt Ann Treneman dat het lijkt alsof ze in een van haar eigen verhalen is gestapt...
Joanne Rowling is nu een ster, maar je kunt zien dat ze het zelf nog niet echt gelooft. Nog maar een paar jaar geleden was ze een arme, alleenstaande bijstandsmoeder die woonde in een waardeloze flat in Edinburgh. Nu, op 32 jarige leeftijd, is ze goed op weg om de rijkste en bekendste kinderboekenschrijfster te worden. Van haar boek, Harry Potter en de Steen der Wijzen, zijn 30.000 stuks verkocht – een fenomenaal aantal voor een kinderboek – en deze week won het de Smarties Book Prize. Ze was extreem blij, maar, toen we elkaar ontmoetten, leek ze nogal bang te zijn om in de schijnwerpers te staan.
“Ik heb er nooit van gedroomd, dat dit ooit zou gebeuren. Mijn realistische kant stomt me toe om er van te dromen dat ik misschien wel een goede recensie zou krijgen in een nationale krant,” zei ze terwijl haar 4-jarige dochter, Jessica, naast haar speelt met een Hercules pop. “Dat was mijn idee van een hoogtepunt. Dus alle andere dingen waren voor mij echt een stap in Wonderland.”
En dat was geen kleine stap, op verschillende manieren. Joanne schrijft haar hele leven al in het diepste geheim – “Het ligt nog vers in mijn geheugen dat ik toen ik vijf was een boek wilde schrijven over een konijn, genaamd Konijn, die de mazelen had” – maar ze zag zichzelf nooit als een schrijver. Haar schrijfsels waren alleen voor haarzelf en de enigen die ervan wisten waren zij die bij haar leefden en zagen hoe het papier zich opstapelde. Het was een dwang die ze door haar kinderjaren in het Forest van Dean, haar universitaire dagen op Exeter en, later, door de eindeloze lunches, toen ze werkte als secretaris en lerares, vol hield.
“Het was een geheim. Mensen bij het bureau maakten er een gewoonte van me te vragen of ik naar beneden kwam naar het café en ik zou dan zeggen dat ik ging winkelen. En dan zouden zijn me vragen wat ik had gekocht! Ik voelde me verlegen om te zeggen “nou, eigenlijk ben ik een boek aan het schrijven.” Ik heb zoveel mensen aan de bar ontmoet, die zeiden dat ze een boek aan het schrijven waren en het betekende dat ze een paar ideeën in een notitieboekje hadden geschreven. ”
Joanne had echter veel meer dan een paar ideeën voor het boek. Op dit moment zijn haar kasten vol met twee verhalen voor volwassenen – “Ik moet niet vergeten om ze te verbranden, voordat iemand ze leest” – en ze heeft dozen vol met manuscripten over Harry Potter, de tovenaarsjongen, die is gered door uilen en Zweinsteins Hogeschool voor Hekserij en Hocus-Pocus bezoekt. Harry is magisch en zal zeker een legende te worden als de ster van Rowlings fantastische verhalen.
Het verhaal over hoe Potter ontstond, is bijna net zo interessant als de tovenaarsjongen zelf. Joanne kreeg het idee in 1990, toen ze in de trein zat van Manchester naar London. “Het was buitengewoon omdat ik nooit heb gedacht om voor kinderen te schrijven. Harry kwam meteen in me op, net als de school en een aantal andere karakters zoals Haast Onthoofde Henk, de geest wiens hoofd net niet helemaal afgesneden is. De trein had vertraging en ik zat er uren, terwijl ik dacht, dacht en dacht.” Zodra ze thuis kwam, begon ze met schrijven.
Ze schreef het volgende jaar nog steeds, toen ze naar het buitenland ging om Engels te geven. Daar trouwde ze met een Portugese journalist en kreeg ze Jessica. Het huwelijk hield niet stand en toen Jessica net drie maanden oud was, ging Joanne terug naar Groot-Brittannië, met een koffer vol luiers en Harry Potter verhalen. Ze ging naar Edinburgh om haar zus voor Kerstmis op te zoeken en besloot te blijven. “Ik besloot dat het makkelijker in Edinburgh zou zijn om volkomen straatarm te zijn dan in Londen.”
Voor het eerst in haar leven had Joanne geen goede baan. Ze kon geen kinderopvang betalen en leefde zes maanden van de bijstand. “Ik besloot dat het tijd werd om spijkers met koppen te slaan. Ik zei tegen mezelf dat ik een boek zou gaan maken uit deze massa’s papier.” Dus begon ze een buitengewoon – en geheim – werk. “Ik vertelde het aan niemand. Ik vertelde aan mensen die me vroegen wat ik aan het doen was dat ik was gaan wandelen. Ik denk dat ze dachten dat ik heel raar en misschien depressief was. Eigenlijk was ink in de stad aan het rondlopen met Jessica in de kinderwagen. Als ze dan in slaap viel, ging ik in een café om een paar uur te schrijven.”
Ik zeg dat het best raar klinkt. “Ik was me bewust van hoe gek het klonk en ik denk dat de enkelen die ik het vertelde dachten dat het raar was. Ik denk dat ze dachten: Oh mijn God, ze heeft het op d’r heupen en nu wil ze een boek schrijven!” Ze ging naar de bibliotheek en keek naar een lijst met vertegenwoordigers voor kinderboeken. Ze kon het niet geloven toen de eerste vertegenwoordiger die ze schreef, Christopher Little, terug scheef en vroeg om de rest van haar boek. Ze las de brief acht keer door. “Het was een buitengewoon moment, omdat het een lichtpuntje in de duisternis voor me was.”
Dit lichtpuntje begon snel te gloeien en later te schitteren. Het boek werd door Bloomsburry aangenomen en Rowling kreeg een wezenlijke vooruitbetaling. Ze is bijzonder blij met het winnen van de Smarties Book Prize (leeftijd van 9 tot 12) aangezien het zowel door volwassenen als kinderen is beoordeeld. Het boek is nu verkocht in acht landen – de Amerikaanse deal alleen al was ongeveer 100.000 dollar waard – en Hollywood is ook geïnteresseerd. “Toen de Amerikaanse deal was afgesloten, betekende dat zekerheid. Het betekende dat ik een flat kon kopen. Het betekende dat ik me geen zorgen hoefde te maken. De constante gedachte of ik de week uit kon houden zonder nog een pak luiers te kopen. Zo was het, en het was vreselijk, een verschrikkelijke manier om te leven.”
Geleidelijk aan past ze zich aan het goede leven aan. “Ik heb zo mijn momenten. Gisteren ging ik naar mijn favoriete café in Edinburgh om de herziene versie van het tweede Harry Potter boek (ze wil er in totaal zeven schrijven) te herlezen. Jessie was in een kinderdagverblijf, omdat ik nu het geld heb zodat ze naar eentje kan gaan die ze leuk vind. Ik had een koffiebroodje en een kop warme chocolademelk en ik had zo’n moment van goddelijke openbaring. Ik dacht dat ik de gelukkigste persoon op aarde was.. Ik wordt nu betaald voor wat ik mijn hele leven gratis heb gedaan. Ik kan hier zitten en weten dat dit boek écht gepubliceerd gaat worden. Dan realiseerde ik me opeens: Ik ben een schrijfster. Ik word nu betaald om dit te doen. Dit is niet mijn schaamtevolle, geheime gewoonte, waarover ik niet meer iets vertel aan iemand.”