Lockerbie, Catharine. “Gewoon wild van Harry,” The Scotsman, Juli 9, 1998

 

Denk eens na over het volgende curieuze plaatje. De pompeuze zakenmensen van de plaatselijke Rotary club discussiëren ernstig over de relatieve voordelen, niet van hun Rovers, maar van hun nieuwe modellen racebezemstelen. De voetbal terrassen zijn verlaten voor Zwerkbal- een tovenaarsspel dat in de lucht gespeeld wordt van angstaanjagende snelheid en bekwaamheid.

Koele twintigers dragen bliksemflitsen op hun voorhoofd -  niet door een verlate ode aan Ziggy Stardust, maar in navolging van een klein bebrild jongetje genaamd Harry Potter.

Zo’n een culturele verandering kan misschien een beetje raar lijken. Het is, echter, nauwelijks geloofwaardiger dan het nauwelijks te geloven verhaal van het eerste kinderboek door een weinig bekende auteur dat de fantasie van het lezende publiek zo pakt, dat het Jeffrey Archer en John Grisham van de top van de bestsellers lijst slaat.

De stijgende opkomst van Harry Potter is nu goed gedocumenteerd.

Alleenstaande moeder JK Rowling creëerde, zoals inmiddels alom bekend is, haar verweesde held terwijl ze koortsachtig in Edinburgse cafés schreef, met naast haar, haar baby slapend in haar buggy. Het eerste boek, Harry potter en de Steen der wijzen, dat vorig jaar werd gepubliceerd door Bloomsbury, trok de aandacht en voorschotten waarvan je voor een kinderboek nauwelijks van zou dromen. Het verkocht uitstekend, won de Smarties Prijs en betreedde de schoolpleinverhalen.

Het doodgewone jongetje die snel ontdekt dat hij een tovenaar is, en bepakt en bezakt vertrekt naar de hele vreemde Zweinsteins school van Hekserij en Hocus-Pocus is warm ontvangen door de kinderen. (Wat in zichzelf al een hele bemoedigende indicatie is  dat enkel boeken de media nog steeds kunnen laten warmlopen- bombarded young .)

Het verrassende nieuwe bewijs is dat de passie wordt gedeeld door volwassenen. Het tweede boek, Harry Potter en de Geheime Kamer, is naar de top van de harde kaft bestverkopende lijst gesprongen, haalt de boeken voor volwassenen in met alle enthousiasme en elegantie van een langs suizende bezemsteel. Zeker, jonge lezers hebben aangedrongen op het volgende deel van Harry’s grappige, enge magische leven. Het is zeker is het boek dat de geliefde kinderen grote delen van de zomervakantie stil zal houden. Toch spreken Harry’s belevenissen volwassenen bijna even veel aan, en het zijn niet alleen leraren of ouders die heel nieuwsgierig zijn om er achter te komenwat hun kinderen zo boeit , 

Dit is zoals het zou moeten zijn. De grote kinderboeken hebben altijd boven de onzin van leeftijdsgrenzen van leeftijd gestaan. Veel klassiekers  zoals Gullivers reizen tot Rond de wereld in 80 dagen, waren inderdaad nooit in de eerste plaats voor kinderen geschreven en zijn slechts gezuiverd, versimpeld en versierd voor de gevoelige jeugd.  De aantrekkingskracht van Harry Potter naar volwassenen werkt echter sterk tegen de heersende culturele norm waarin kinderboeken als minder worden gezien in welk aspect dan ook: minder volwassen, minder diepgaand, minder waardig voor geïnformeerde volwassenen interesse, respect en genot.

Lindsey Fraser, de hoofddirecteur van het Schottisch Book Trust, lichtt toe: “De algemeen heersende wijsheid is dat kinderboeken dingen zijn om je te leren lezen en waar je uit groeit. De meeste volwassenen willen er niets mee te maken hebben.”
Het is duidelijk dat de humor, opgewondenheid en nooit eindigende fantasie van Hrry Potter een snaar hebben geraakt bij oudere lezers.

Een blijde opeenvolging van gebeurtenissen heeft onze held gekatapulteerd uit het plezierige getto waarin kinderboeken gewoonlijk verblijven. De nieuwsberichten die Rowlings debuut en duizelingwekkende voorschotten vergezelden; het enthousiasme van kopers in de boekwinkel, die het boek in de voorkant van de winkel uitstallen zowel als in de knusse kinderhoeken achter in de winkel; en het onvervangbare  marketinggereedschap van de opgewonden mond-op-mond reclame hebben allemaal meegeholpen aan het feit dat jonge Harry moedig de algemene bekendheid tegemoet vliegt. 

Rocamund Walker, de verkoop en marketing manager bij Bloomsbury, is onvermoeibaar positief over de boeken, ook wanneer ze niet werkt. .

“Iedereen van ons hield met passie van het boek zelf. Ik ben er persoonlijk bijna door geobsedeerd . Al mijn vrienden, die in de twintig zijn, hebben het gelezen, en ze gaan zich allemaal aanmelden bij de fanclub. Het is een echt rage.”

Als antwoord op deze stroom van interesse, en het schrale klimaat waarin het lezen van kinderboeken als dodelijk voor je reputatie wordt gezien (behalve dan de de Teletubbies en een verouderde editie van het ‘The Adventure of Dougal of Magic Roundabout’-type beroemdheid), heeft  Bloomsbury plannen om snel een volwassenen editie uit te brengen van de boeken, met een kaft die minder op kinderen is gericht.

Het is al eerder gebeurd dat een boek dat ogenschijnlijk voor kinderen was bedoeld, zonder moeite over de leeftijdsgrenzen danste. Lord of The Rings wordt tenslotte met glimmende ogen gelezen door zowel kinderen als volwassenen. De sterk mythologische boeken van Alan Garner voeden de begerige verbeeldingskracht van jong en oud. Het is opvallend dat noch Tolkien noch Garner er ooit over nagedacht dat ze in de eerste plaats voor kinderen schreven.  Verder heeft geen van beide vooraf gedacht dat fantasy, of het opnemen van magische beesten en voorvechters van kinderen in het verhaal, snel als alleen aan kinderen voorbehouden worden gezien.– hetzelfde vreemde droge stereotype dat er voor zorgde dat de donkere en bloedige fabels van de Gebroeders Grimm opnieuw verpakt werden als geschikte kost voor zoete babies in de kinderkamer.

Ook Joannne Rowling, heeft op geen enkel moment bewust voor kinderen geschreven.. (Dit alleen al laat zien dat ze een echte en goede schrijver is. Echte artiesten hebben zelden een specifiek uitgezochte publiek in hun gedachten.)

“Ik vond het bemoederend om voor kinderen te proberen te schrijven – de toon was helemaal verkeerd. Daarom schreef ik gewoon voor mezelf. Ik denk dat de reactie van kinderen bewijst dat je niet op een lager niveau hoeft te gaan zitten- Ik ben het bewijs voor het feit dat je het niet gemakkelijker hoeft te maken.

Terwijl ze de humor, het precieze plotten en meer ingewikkelde zaken die het boek bevat citeert als meer aansprekend voor volwassenen, verwelkomt ze de het brede scala lezers van wat ooit haar eigen obsessieve gevisualiseerde privé wereld was. “De enige ambitie die ik voor deze boeken had was dat zo veel mogelijk mensen ze zouden lezen.”

Joanne Rowling’s liefste wens blijkt op een spectaculaire manier uit te komen, net zoals in de beste kinderboeken gebeurt.