Van cafémeisje tot topschrijfster
The Evening Standard, 10 juli 1998

Syrie Johnson

Joanne Rowlings succes is nog sprookjesachtiger dan de kinderboeken die ze maakt. Van de bijstand en schrijven in cafés is ze naar een Amerikaans contrect dat haar een bedrag van zes getallen oplevert en een plekje aan de bovenkant van de bestsellerlijst gegaan. Ze vertelde aan SYRIE JOHNSON haar verbazingwekkende verhaal.

ÉÉN ding aan Delia Smith en Jeffrey Archer staat vast: Hun boeken verkopen goed. Net zoals die van Joanne Rowling. In feite, vorige week haalde haar laatste boek dat van Delia en Jeffrey in. Maar Joannes verhaal bevat geesten met namen als Haast Onthoofde Henk.

Rowling schrijft voor kinderen, (haar nieuwe boek heet Harry Potter en de Geheime Kamer) en ze staat op het punt om een contract met Hollywood te sluiten dat geschat wordt op een getal met zes cijfers. Haar eigen verhaal – het verhaal van een vroegere arme alleenstaande moeder die het zonder eten moest doen zodat ze voor haar babydochtertje kon zorgen – is even ongelofelijk als de verhalen die ze schrijft.

Je zou dat denken dat Rowling genoegen zou hebben genomen met een autobiografie: een arme jonge vrouw komt alleen met haar drie-maand-oude dochtertje aan in een vreemde stad, Edinburgh, vechtend tegen de depressie na de dood van haar moeder. Ze leeft op de bijstand en loopt door de straten tot baby Jessica in slaap valt.

Of, zoals Rowling het verwoordt: “Exentrieke vrouw komt elke dag in café met één arm om de buggy heen, overal haar, en gooit een stapel A4papier neer, bestelt espresso na espresso en schrijft als een gek. ’s Nachts, nadat Jessica in slaap valt en ze terug is in haar gammele éénslaapkamerflat, schrijft ze nog een beetje meer. Zonder het schrijven zou ze helemaal doordraaien.”

Maar vanaf dit begin schreef ze haar eerste boek, Harry Potter en de Steen der Wijzer, waarvan 70.000 exemplaren verkocht zijn, waar ze 100.000 pond voor de Amerikaanse rechten mee verdiende en dat verkocht werd aan acht andere landen.

Voor haar heeft het schrijven echter andere beloningen, beloningen die minder met geld te maken hebben.

“Er kwam eens een vrouw naar me toe rennen,” herinnert ze zich, “en zei: ‘Mijn zoon is negen, hij is heel erg ernstig dyslectisch, we hebben hem naar elke specialist genomen en hij heeft nog nooit in zijn hele leven een boek gelezen. Maar ik las hem drie hoofdstukken uit Harry Potter voor, kwam de volgende morgen zijn kamer binnen en vond hem er mee in bed. Het is het eerste boek dat hij ooit heeft gelezen.’”

Hoewel ze een verbazingwekkend succes dat zomaar opeens is ontstaan mag lijken, heeft het lange tijd geduurd voordat Rowling werd erkend. Ze schrijft al sinds haar vijfde in het geheim, toen ze als een ‘(te) intelligent klein etterbakje met een verzekeringsbril” vijf jaar schreef over een konijn dat Konijn heette en de mazelen kreeg.

Nadat ze afstudeerde aan Exeter met een graad in Frans en Klassieken, ging ze voor Amnesty International werken – en ze schreef nog steeds in het geheim. “Toen heb ik jarenlang aan de verleiding toegegeven – ik heb een spoor van niet verwijderde verhalen op tekstverwerkers in Engeland achtergelaten.”

Rowling ging door met schrijven toen ze besloot om Engelse les te gaan geven in Portugal, verliefd werd en trouwde met een Portugese TV journalist – het huwelijk hield drie jaar stand.

Ze verhuisde naar Edinburgh maar deze keer kon ze geen werk vinden. “Ik voelde er niets voor om in de bijstand te blijcen, maar ik kon geen kinderopvang voor Jessica vinden zodat ik kon werken,” legt ze uit. “Het is het meest zielvernietigende ding wat je kan overkomen. Er waren avonden dat, hoewel Jessica at, ik niet at. Alles was mislukt  - met mijn dochter als uitzondering. Maar terwijl ik nog steeds schreef voelde ik me niet alsof ik alsof ik mijn hele identiteit was verloren. Het is een heel erg raar idee om opeens geen antwoord te hebben op de vraag “Wat voor werk doe jij?” Ik voelde me heel erg onder de maat – een volledig verlies van zelfwaardering.”

Rowling kreeg het idee voor Harry Potter zeven jaar geleden op een trein van Manchester naar Londen die vertraging had. In tegenstelling tot normaal had ze geen pen en papier bij zich dus ze zat vier uur met het grote idee en niets om het mee op te schrijven. “Ik heb er nog nooit eerder over gedacht om voor kinderen te schrijven,” zegt ze “maar toen schreef ik het niet omdat ik aan kinderen dacht maar ik schreef het voor mijzelf.”

In haar verhaal, woont een wees genaamt Harry tot hij elf is bij zijn sadistische oom en tante die in een buitenwijk wonen. Op zijn 11de wordt hij gered door uilen en naar een toverschool met geesten en een dronken terreinknecht genaamd Hagrid gebracht. (Rowlings enige voorkeur voor de film is dat Hagrid gespeeld moet worden door Robbi Coltrane. “Hij zou vereerd moeten zijn,” zegt ze.) Het harde werk was nog niet over toen ze het manuscript af had. “Ik had niet genoeg geld om het te kopiëren of om een tekstverwerker te kopen, dus ik moest de 80.000 woorden twee keer overtypen. Mijn ex-buren zullen me met genegenheid herinneren als de vrouw die om één uur ’s nachts harde bonkende geluiden maken, wat kwame omdat ik de typemachine tegen de tafel sloeg om te proberen hem weer te laten werken.”

“Toen, ging ik naar de bieb in 1995 en zocht wat namen van literaire vertegenwoordigers op,” vervolgt ze. “De tweede waar ik naar geschreven had zei ja. Het was de beste letter van mijn hele leven. Ik heb hem acht keer gelezen. Hij zei dat er een veilig aan de gang was en dat iemand een contract met me wilde sluiten dat een waarde van een getal met zes cijfers had. En nu, na een hele lastige route, ben ik aangekomen bij het leven dat ik altijd heb gewild – schrijven als beroep. Het is zo’n opluchting, het is bijna alsof ik ergens heel erg lang mee heb gezeten en het nu eindelijk kan vertellen.”

Rowling heeft al vijf boeken gepland. “Ik zou een gids voor arme mensen over Edinburghse cafés kunnen schrijven,” lacht ze. “Een café dat Nicolson’s heette werd mijn favoriete plek en ze gaven me vaak gratis koffie en ze lieten mij hun telefoon gebruiken. Ik ben terug geweest naar een paar cafés en ze zeiden “Oh, nu weten we wat je doet. We dachten gewoon dat je heel raar was. ”

De cafés die haar tolereerden krijgen nu hun beloning:
Rowling bezorgt ze niet alleen  constante publiciteit maar ze kan zich nu ook veroorloven om er eten te bestellen.

En ze heeft een begin gemaakt met het binnenbrengen van toeristen. Gisteren vertelde een ober haar dat een kind zijn ouders had gedwongen om bij Nicholson’s te eten. Waarom? Omdat ‘die vrouw Harry Potter hier heeft geschreven’.